Medinet.be

Feedback | Newsletter | Cartoons | SiteMap

Alternatieve geneesk.

Algemeen

Voeding

Schoonheid

Fitness & ontspanning

Zwangerschap & geboorte

Palliatieve zorgen

Psycho en mentale gezondheid

Seksualiteit

Leven met een handicap

Hygiëne

On-line ziekenhuizen

Farmaceutische bedrijven

Patiëntenverenigingen

Openbare instellingen

Verzekeraars

Ziekenfondsen

Humanitaire verenigingen

Professionele sites

Wachtdiensten

Terugbetaling barema's

Verstuur dit artikel

Afdrukken

Zon en gezondheid
09.07.09

Nu de zomer er aankomt, pakt Medinet.be uit met een speciaal dossier "Zonnen". Deze week leest u er alles over UV-stralingen.

Volgende week: onze huid (haar functie, opbouw en huidtypes), de effecten van UV-stralingen op de huid en veel meer.

De zon, de ozonlaag en UV-straling
Zonkracht of UV-index
Factoren die de UV-straling beïnvloeden
Ozon

Door al de berichten over schadelijk effecten van zonnestralen, zouden we wel eens vergeten dat de zon ook haar positieve kanten heeft. Ze zorgt voor de aanmaak van vitamine D, is de genezende kracht bij sommige huidaandoeningen, en verschaft ons een bruin kleurtje en een goed gevoel.

Nochtans blijven de waarschuwingen meer dan ooit geldig. het is belangrijk om op een verantwoorde manier te zonnen. Op korte termijn kunnen verbranding en allergische reacties optreden. Op langere termijn zijn vroegtijdige veroudering van de huid en huidkanker gekende negatieve effecten van overdreven blootstelling aan de zon. Wie al tijdens het voorjaar naar de zon reist, kan meer lezen in het dossier "Zonnen".

De zon, de ozonlaag en UV-straling

De zon is een natuurlijke bron van straling. De straling die het aardoppervlak bereikt is in diverse types onderverdeeld. Naargelang de golflengte onderscheiden we:

zichtbaar licht: heeft een golflengte van 400-760 nanometer

infrarood licht (IR): heeft een golflengte van > 760 nanometer. Deze straling is niet waarneembaar door het menselijk oog en is verantwoordelijk voor het warmtegevoel op de huid.

ultraviolet licht (UV): komt voor in verschillende golflengten. Op grond hiervan wordt een onderscheid gemaakt tussen:

UVA-stralen: (315-400 nm) verantwoordelijk voor 95% van de UV-straling op aarde. De stralen kleuren de huid bruin, zonder zonnebrand te veroorzaken. Ze zijn verantwoordelijk voor de snellere huidveroudering.
UVB-stralen: (280-315 nm) verantwoordelijk voor 5% van de UV-stralen op aarde. Zij stimuleren de pigmentcellen en zijn verantwoordelijk voor zonnebrand en huidkankers.
UVC-stralen: (100-280 nm) zijn het meest schadelijk, maar worden geabsorbeerd door de beschermende ozonlaag zodat ze het aardoppervlak niet bereiken.

Van de zonnestralen bereikt ongeveer 50% de aarde als zichtbaar licht, 45% als infrarode straling en slechts 9% als ultraviolette straling.

Bron:
De huisarts, maart 1999

Zonkracht of UV-index

Zonkracht of UV-index is de voorspelde hoeveelheid UV-straling die het aardoppervlak op een bepaalde dag zal bereiken. Die hoeveelheid wordt weergegeven met een cijfer van 0-10. Hoe hoger dit cijfer, hoe meer schadelijke straling je oploopt. De maand met de meeste schadelijke straling is juni. De UV-index wordt bepaald door de stand van de zon. Ook op minder warme dagen kan de UV-intensiteit sterk zijn. Door rekening te houden met de UV-index kan je het risico op verbranding voorkomen. Er is geen bovengrens, maar in België zal men meestal geen waarden boven de 8 aantreffen. Op een wolkenloze zomerdag haalt België meestal waarden van 7-8. De UV-index is voor alle landen gelijk, waardoor men ook in het buitenland met de lokale UV-index het gevaar op zonnebrand kan inschatten.

Bron:

Buiten en binnen: zon wijzer. Verslag van de consensusbijeenkomst ‘verstandig zonnen’, 6/10/1995, Nederlandse Kankerbestrijding/KWF

Tijdschrift voor geneeskunde 55, n°3 1999

Challenge n°50, een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Voor de duidelijkheid wordt bij de UV-index gewerkt met kleuren:

groen: UV-index 1 tot 4: zwakke zonkracht, weinig gevaar voor verbranding
geel: UV-index 5 en 6: matige zonkracht. Voorzichtigheid is geboden als je een lichte huid hebt (huidtype 1 en 2 - zie verder) en/of als je veel huidvlekjes hebt. Neem voldoende beschermingsmaatregelen. Bescherm vooral de kinderen.
rood: UV-index 7 en 8: sterke zonkracht. Een waarschuwingssignaal voor iedereen. Zon verstandig!

Bron:
Challenge n°50, een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Factoren die de UV-straling beïnvloeden

De hoeveelheid UV-straling die het aardoppervlak bereikt is afhankelijk van de hoogte van de zon, de locatie, de aërosolen in de atmosfeer, de weerkaatsting, al dan niet bewolking en ozon. We bespreken deze factoren hieronder.

Hoogte van de zon

Naarmate de zon hoger staat, is de afgelegde weg van de zonnestralen door de atmosfeer korter en kunnen stralen met kortere golflengten (dit zijn zeer energierijke stralen) de aarde bereiken. 's Middags bereikt de zon haar hoogste punt en is de straling het meest intens. Vandaar dat het KMI de UV-index meldt die verwacht wordt tussen 12 en 15 uur. In de zomer staat de zon veel hoger dan in andere seizoenen; daarom is het gevaar dan ook groter.

Bron:
Challenge n°50, een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Locatie

De hoeveelheid UV-straling die doordringt tot op de aarde staat ook in verband met de breedteligging. Hoe dichter bij de evenaar, hoe hoger de zon aan de hemel staat en hoe intenser de straling. Ook in het hooggebergte is de intensiteit van de zonnestraling groter.

Bron:

Challenge n°50, een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Proefschrift UV: medische, meteorologische en klimatologische aspecten. Katholieke universiteit Leuven faculteit wetenschappen 1996-1997

Tijdschrift voor geneeskunde, 55 n°3 1999 Aërosolen

Dit zijn kleine vaste of vloeibare deeltjes in de atmosfeer. Hun concentratie varieert sterk in tijd en ruimte en kan van natuurlijke (vulkanen) of menselijke (industriële activiteit) oorsprong zijn. Aërosolen kunnen enerzijds straling op weg door de atmosfeer weerkaatsen, verstrooien of absorberen maar anderzijds kunnen zij ook de ozonlaag aantasten.

Bron:

Challenge n°50, een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Proefschrift UV: medische, meteorologische en klimatologische aspecten. KULeuven, faculteit Wetenschappen, 1996-1997

Tijdschrift voor geneeskunde 55, n°3 1999 Weerkaatsing

De hoeveelheid UV-straling die uiteindelijk de aarde bereikt, kan nog weerkaatst worden. Weerkaatsing van zonnestralen (of met de wetenschappelijke term 'albedo') is afhankelijk van het oppervlak. Sneeuw en zand weerkaatsen zeer goed, gras of asfalt veel minder. In de sneeuw of op het zand verbrandt de huid dan ook gemakkelijker aan de onderkant van de kin en de neus, een veel voorkomend probleem bij het skiën.

Bron:

Challenge n°50, een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Proefschrift UV: medische, meteorologische en klimatologische aspecten. KULeuven, faculteit Wetenschappen, 1996-1997

Wolken

Wolken kunnen UV-stralen gedeeltelijk absorberen. Doorgaans zal de UV-straling bij bewolking afnemen, maar dat is niet altijd het geval. Zelfs bij een lichte tot matige bewolking bereiken heel wat schadelijke UV-stralen het aardoppervlak. Wolken kunnen zelfs versterkend werken: dat zou het gevolg kunnen zijn van weerkaatsing op de zijkanten van de wolken. Omdat de aard van de bewolking, de plaats en het ogenblik de UV-straling beïnvloeden, gaat men bij de berekening van de UV-index uit van een wolkenloze hemel.

Bron:

Challenge n°50, een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Proefschrift UV: medische, meteorologische en klimatologische aspecten. KULeuven, faculteit Wetenschappen, 1996-1997

Ozon

Wat is ozon?

Ozon is een drieatomige zuurstofmolecule (O3) die zich voor 90% in de stratosfeer bevindt (tussen 15-50 km hoogte). Een zuurstofmolecule (O2) wordt onder invloed van UV-straling gesplitst in twee reactieve zuurstofatomen, die in staat zijn te reageren met een andere O2-molecule en zo ozon vormen (O3).

Bron:

Tijdschrift voor geneeskunde,55 n°3 1999

Monografieën Stichting Leefmilieu: 'Mens en milieu: onze gezondheid bedreigd?', 1997

Wat doet ozon?
De ozonlaag is verantwoordelijk voor de absorptie van UV-stralen. De verschillende stralen worden niet allemaal even goed geabsorbeerd:

UVC-stralen: worden volledig geabsorbeerd

UVB-stralen: worden gedeeltelijk geabsorbeerd

UVA-stralen: worden niet geabsorbeerd

Door aantasting van de ozonlaag bereiken steeds meer schadelijke UVB-stralen het aardoppervlak. Het gezondheidsrisico voor de bevolking stijgt. De ozonlaag is normaal een gaslaagje van ongeveer 3 mm. De dagelijkse variatie in de dikte van de ozonlaag is zeer gering. De seizoensvariatie is daarentegen groter (maximaal in de lente en minimaal in de herfst).

Bron:
Tijdschrift voor geneeskunde,55 n°3 1999

Waardoor wordt de ozonlaag dunner?
Ozon wordt afgebroken door stoffen die voornamelijk door de mens geproduceerd worden, namelijk door

chloorfluorkoolstofverbindingen (CFK’s of freonen), die hoofdzakelijk zitten in spuitbussen, koelstoffen in koelkasten en solvent bij de productie van piepschuim. CFK’s worden in de hogere luchtlagen onder invloed van UV-stralen afgebroken. Hierbij komt een zeer reactief chlooratoom vrij. Dit chlooratoom tast ozon aan en vormt hierbij chlooroxide en zuurstof. Dit chlooroxide kan opnieuw een reactief chlooratoom vrijgeven en een andere ozonmolecule aantasten. Zo kan één chlooratoom tot 10.000 O3-moleculen aantasten.

Stikstofdioxide (NO2), dat samen met chlooroxide kan reageren tot chloornitraat. Op deze manier wordt er een reserve aan chloor aangemaakt, die de ozonlaag aantast

Methaan (CH4) kan eveneens dienst doen om een chloorreserve aan te leggen, die de ozonlaag aantast

Stikstofmonoxide (NO) kan reageren met chlooroxide en als dusdanig het reactieven chloor-atoom vrijmaken, waardoor opnieuw de ozonlaag aangetast wordt

Andere schadelijke stoffen
Deze stoffen zijn even schadelijk voor de ozonlaag als de stoffen hierboven, maar ze komen iets minder voor:

N2O gevormd uit stikstofrijke kunstmeststoffen en bij de verbranding van stikstofrijke brandstoffen (gebruikt in de luchtvaart)

halonen, dit zijn verbindingen met broom, fluor en koolstof aanwezig in brandblusapparaten

andere gechloreerde koolwaterstofverbindingen zoals koolstoftetrachloride (CCl4) en methylchloroform (CH3CCl3)

Bron:

Monografieën Stichting Leefmilieu: 'Mens en milieu: onze gezondheid bedreigd?', 1997

Tijdschrift voor geneeskunde, n°3 1999

Persoonlijke maatregelen?
Belangrijke besluiten werden genomen tijdens de milieutop van Montreal in 1987 en de conferentie van Londen in 1990. Sinds januari 1995 is het gebruik van CFK’s in de Europese Unie verboden. Tegen 2015 wil men een totale eliminatie van chloorfluorkoolstoffen bereiken. Het ozonprobleem is voornamelijk iets wat op hoog niveau aangepakt moet worden. Wat u als gewone verbruiker kan doen, is:

geen spuitbussen kopen met CFK’s. Vaak staat op de verpakking vermeld: niet schadelijk voor de ozonlaag of de omgeving

uit een oude koelkast het gas eerst laten verwijderen zodat het nadien niet kan ontsnappen.

Bron:

Monografieën Stichting Leefmilieu: 'Mens en milieu: onze gezondheid bedreigd?', 1997

Challenge, dossier zonnen. Een uitgave van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Positieve en negatieve effecten van blootstelling aan UV-stralen

	positieve effecten	negatieve effecten
Korte termijn(< 1 jaar)	spontane aanmaak van vitamine D gunstige werking op bepaalde huidaandoeningen huidverdikking bruinen van de huid gevoel van welbevinden	verbranden fotosensibilisaties (allergische reactie door licht) sneeuwblindheid / las-ogen toename van de ernst van bestaande huidaandoeningen
Lange termijn (> 1 jaar)		vroegtijdige veroudering huidkanker staar immunologische reacties (aantasting van het afweersysteem)