Spaarlampen: zegen of vloek ?

Om iets tegen de klimaatopwarming en de steeds hoger oplopende energiefactuur te doen, kunnen de consumenten op spaarzamer gedrag overschakelen om hun elektriciteitverbruik te beperken. Spaarlampen kunnen interessante alternatieven zijn, maar zijn ze ook altijd zonder gevaar?

Een ecologisch en economisch voordelige keuze
Gemiddeld dient 10% van het huishoudelijke elektriciteitverbruik voor de verlichting.De klassieke gloeilampen door spaarlampen vervangen maakt het mogelijk om het elektriciteitverbruik met een factor 5 terug te schroeven en tegelijk dezelfde verlichting te behouden. Daarom heeft de overheid beslist om de gloeilampen geleidelijk aan uit de markt te nemen en te vervangen door alternatieven die minder energie verbruiken.

Er zijn 4 soorten verlichtingslampen in de handel.

1)     Gloeilamp: dit is de 'klassieke' lamp. Het licht komt van een draad van wolfraam die gaat opwarmen en gloeien wanneer er een elektrische stroom door gestuurd wordt. Hoewel zulk een lamp weinig kost bij aankoop, vertoont ze ook grote nadelen: een laag rendement omdat 90% van de verbruikte energie in de vorm van warmte vervliegt en een beperkte levensduur doordat de draad geleidelijk verdampt door de warmte en doordat er residu afgezet wordt op de binnenkant van de lampbol, waardoor de lamp fragieler wordt en uiteindelijk breekt. Vanwege hun energieverslindend karakter zullen deze lampen beetje bij beetje uit de handel genomen worden (die van 100W vanaf september 2009, die van 75W in 2010, die van 60W in 2011 en die van 40 en 25W in 2012).

2)     Halogeenlamp: verbeterde versie van de gloeilamp. Ze bevat een gas dat verhindert dat de wolfraamdampen zich op de binnenwand van de lamp afzetten en dat er integendeel voor zorgt dat die dampen opnieuw wolfraamdraad vormen.Deze lampen branden 2 tot 3 maal langer en hebben een hoger lichtrendement (20 à 30% meer licht).

3)     Licht emitterende diodes (LED): deze elektronische groep kan licht uitstralen wanneer er een elektrische stroom doorheen gaat. Het lichtrendement ligt hoger dan dat van de gloeilampen en is functie van het ontwerp van de LED.

4)     Spaarlamp: compacte versie van de neonbuis. Deze lamp bestaat uit één of meerdere glazen buizen waar kwik in zit. Aan de uiteinden van die buizen zitten elektroden en wanneer er een elektrische stroom doorheen gaat, wordt een gasontlading teweeggebracht die kwikdampen produceert. Die dampen stralen dan ultraviolet licht uit, dat in zichtbaar licht zal worden omgezet door de fluorescente laag op de wanden van de buizen.Het lichtrendement van deze lampen is hoger dan bij de andere soorten lampen en hun levensduur is veel langer dan die van de eerste twee genoemde soorten (een spaarlamp gaat wel 10 jaar mee). Anderzijds is hun oplichtsnelheid laag (het duurt enkele minuten voordat ze hun maximale lichtintensiteit bereiken) en de lichtkleur is behoorlijk koud.

Met een beter lichtrendement en een langere levensduur (en daaruit volgende afvalbeperking) geeft de beschrijving hierboven een duidelijk voordeel aan het gebruik van de spaarlampen of de LED lampen. Aangezien het rendement van de spaarlampen nog hoger is dan dat van de LED lampen en het gebruik van LED lampen nog te beperkt is, zal de keuze van de consument bij voorkeur naar de spaarlampen gaan.

Gezondheidsrisico's ?
Recente studies hebben echter aangetoond dat er laagfrequente elektromagnetische velden gevormd worden, waardoor de vraag zich opdringt of deze lampen nefaste gevolgen zouden kunnen hebben voor de gezondheid van individuen.

Wat is daar precies van aan?

De studie die aan de basis ligt van deze polemiek, werd gepubliceerd door het CRIIREM (Centre de Recherche et d'Information Indépendantes sur les Rayonnements électromagnétiques - Frankrijk). Volgens dit Centrum zouden de spaarlampen elektromagnetische velden uitstralen die zo sterk zijn dat ze in staat zijn om voorwerpen en personen aanzienlijk te verstoren.

Om deze resultaten te verifiëren werden in diverse landen aanvullende studies uitgevoerd.

In België heeft de VITO (Vlaamse instelling voor technologisch onderzoek) een diepgaand onderzoek uitgevoerd en daaruit blijkt dat er wel degelijk laagfrequente elektromagnetische velden gevormd worden, maar dat die onder de toegelaten limietwaarden blijven als een afstand van 5 cm tot de lamp gerespecteerd wordt.

De alarmerende berichten uit de hoger genoemde studie zouden het resultaat zijn van een onderzoek waarbij een niet aanwezig gamma van frequenties (MHz) in het elektromagnetische veld van een spaarlamp (kHz) mee in rekening werd gebracht.

Uit voorzorg raadt de VITO gebruikers aan om minstens 10 cm van de lamp verwijderd te blijven. Voor mensen met een pacemaker werd geen interferentie vastgesteld met apparaten die na 1996 gemaakt zijn, maar er zou interferentie kunnen zijn met apparaten die van vóór 1990 dateren...: aan die mensen raadt de VITO aan om op een afstand van 20 cm van de lamp te blijven.

Om die magnetische velden te beperken wordt bovendien aangeraden om die afstand in acht te nemen voor alle elektrische apparaten en om de stekker van niet werkende apparaten uit te trekken.

Volgens de studie van de VITO zouden de spaarlampen dus elektromagnetische velden doen ontstaan van de grootteorde van het elektrische veld (50Hz) en van de radiofrequenties (27-29 kHz).

Die frequenties zijn van dezelfde grootteorde als die welke geproduceerd worden door een inductieplaat, door beeldbuisschermen, e.a..Dit betekent dat de voorzorgen die bij het gebruik van deze lampen genomen moeten worden, niet verschillen van de te nemen voorzorgen bij het gebruiken van die andere apparaten.

De elektromagnetische stralen zouden echter niet de enige zorgfactor zijn. Er rijzen nog andere vragen over de werkingswijze zelf van de lampen, of m.a.w.: over het kwik dat ze bevatten en over de ultraviolette stralen die ze produceren.

Wat het kwik in de buizen betreft, is het wel waar dat dit een zeer giftige stof is, maar de aanwezige hoeveelheden zijn klein en het is enkel wanneer de lamp gebroken wordt dat er gevaar zou kunnen ontstaan. De lampen met een dubbel omhulsel beperken dat risico. Als de lamp toch breekt en er kwik vrijkomt, dan wordt aangeraden om het raam open te zetten en een kwartiertje de kamer te verlaten voordat men de brokstukken opruimt. Daarna doet u er goed aan om de kamer gedurende langere tijd te verluchten.

Wat betreft de ultraviolette stralen die geproduceerd worden, is het wel waar dat een langdurige blootstelling nefaste gevolgen kan hebben voor de huid, maar dat risico wordt een heel stuk kleiner zodra de lampen een dubbel omhulsel hebben, want dan brengen ze quasi geen ultraviolette stralen voort. De meeste moderne spaarlampen hebben een dubbel omhulsel, maar het is toch nuttig om dat bij de aankoop te controleren.

Conclusie
Dankzij de spaarlampen kunnen echte energiebesparingen gerealiseerd worden, wat voor de gezinnen vertaald wordt in financiële besparingen. Met het oog op de klimaatuitdagingen is de spaarlamp een stap vooruit doordat de energie-impact van de verlichting ermee verkleind kan worden. Gelet op de veiligheidsvragen die zich stellen, is het echter van belang om lampen op een verantwoorde manier te gebruiken. De consument moet bij de aankoop onder andere erop letten dat het wel degelijk om lampen met een dubbel omhulsel gaat en bij het gebruik de veiligheidsafstanden (van 5-10cm) in acht nemen.

Op te merken voor de milieubalans is het feit dat deze lampen kwik bevatten en dat ze tot 90% van hun gewicht gerecycled kunnen worden. Het is dus belangrijk de lampen die niet meer werken naar het containerpark of een ander inzamelingspunt te brengen.

bron: www.oivo-crioc.org

klimaat economie CO2:  www.co2logic.be